مافی خەڵک لە یاسای بنەرەتی کۆماری ئیسلامی ئێران (بەشی یەکەم )

نووسینی: ئاکام ڕەسووڵی

کۆماری ئیسلامی ئێران لەسەر بنه‌مای شەریعەتی ئیسلام و ئایینزای شیعە بنیاد نراوە و قانوونی ئەساسی ئەم وڵاتەش لە چوارچێوەی ئەو بنه‌مایه‌دا نووسراوتەوه‌، به‌ڵام له‌ پشتی ئه‌م یاسایه‌ درۆ و فریو و چه‌واشه‌ كردنی خەڵک له‌ قاوغی دروشمی بریقەدار، به‌رده‌وام ستراتیژی سه‌ره‌كی ئاخونده‌کان بووه‌ چ به‌ر لە  وەده‌ست گرتنی ده‌سه‌ڵات و چ دواتریش هه‌ر ئه‌م سیاسه‌ته‌یان ڕه‌چاو كردووه‌ بۆ پته‌وتر كردنی بناغەی حکوومەتەكه‌یان ئەو سیستمە تا ئێستاش له‌سه‌ر بنه‌مای گۆرین هه‌ر بەردەوامە و به‌ هه‌ر له‌ونێك بووه‌ تا ئێره‌ی هێناوه‌ و سه‌ره‌ڕای قه‌یرانه‌ ورد و درشته‌كانی نێوخۆیی و نێوه‌نه‌ته‌وه‌یی ده‌كرێ بڵێینکۆماری ئیسلامی له‌ ناوچه‌دا ڕۆڵێكی گرینگ ده‌بینێ هه‌رچه‌ند به‌ نه‌رێنی ! 
 ئەگەر چاوێک به‌ سه‌ر یاسای بنەڕەتی کۆماری ئیسلامیدا بخشێنین لەوانەیە چاومان بە هێندێک خاڵی زۆر دێموکراسییانە بکەوێ کە لە تەمەنی ٤٠ ساڵەی کۆماری ئیسلامیدا نه‌ك ده‌كار نەکراوه‌، به‌ڵكوو ئاوڕیشیان لێ نه‌داوه‌ته‌وه‌ و تەنانەت بۆخۆشیان باوه‌ڕیان بەم خاڵانە نییە کە خۆیان وه‌ك سیستم له‌سه‌ره‌تای شۆڕشی گه‌لان ئێراندا لەسەری ساخ بوونەتەوە، لێرەدا به‌ كورتی ئاماژە بە هێندێک لەو خاڵانە دەکەم :

به‌شی سێهەم (مافی گەل)

(اصل نوزدهم: مردم ایران از هر قوم و قبیله که باشند از حقوق مساوی برخوردارند و رنگ، نژاد و زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهد بود)

لە ئەسڵی نۆزدەی به‌شی سێهەم کە تایبەتە بە مافی مرۆڤ لە ئێران، باس لە مافی یەکسانی نەتەوە جیاوازەکانی دانیشتووی ئێران ده‌كات به‌ هه‌موو ڕەنگ و ڕەگەز و نه‌ژاد و تۆرمه‌كانه‌‌وه‌، كه‌چی بە پێچەوانەی ئەو ماددەیە بە درێژایی ته‌مه‌نی ئەو حکوومەتە و بوونی هەزاران بەڵگەی زیندوو، کورد لە رووی زەوت کردنی مافەکانی لە سەرەوەی ئەو لیستە دەردەکەوێت، بۆ نموونە مافێكی سەره‌تایی و بە حەقی خەڵکی کورد واته‌ خوێندن بە زمانی دایک کە چالاکانی مه‌ده‌نی و مافی مرۆڤ لە کوردستانی رۆژهەڵات زۆر کات داوای ئەو مافە سەره‌تاییان کردووە بەڵام لە وڵامدا لە لایەن حکوومەتەوە بە بیانووی جۆراوجۆر ئەو کەسانە خراونەتە زیندان. لە ئێران زمانی فارسی، زمانی رەسمی ئەو وڵاتەیە و تەنانەت قسە کردنی مامۆستایان بە زمانی کوردی لە هێندێک لە قوتابخانەکانی شارەکانی رۆژهەڵاتی کوردستان  قەدەغەیە !

خزمەتگوزاری و پیشەسازی

بە پێی ئاماری سەرچاوەکانی ڕەسمی ئێران زۆرترین رێژەی بێکاری لە رۆژهەڵاتی کوردستان وەبەر شاری ئیلام دەکەوێت و لە سەرتاسەری ئێرانیش کوردستان یەکەمی ئەو لیستەیە، نەبوونی کارگەکان و تەرخان نەکردنی بودجەی پێویست بۆ شارە کوردییەکان و هەروەها دامەزراندنی فەرمانبەرە ناخۆجێیه‌كان لە دایرە دەوڵەتی و غەیرە دەوڵەتییەکانی ئەو شارانە وایکردووە رێژەی بێکاری لەو بەشەی ئێران لە سەرووی هەموو پارێزگاکان بێت.

(اصل بیست و سوم: تفتیش عقاید ممنوع است و هیچ کس را نمی توان به صرف داشتن عقیده ای مورد تعرض و مواخذه قرار داد)

لەو بەشەدا ئاماژە كراوه‌ بە باوەڕ و بۆچوونەکانی کەسێکی دانیشتووی ئێران لە هەر کوێی ئەو وڵاتە بێت، لێرەدا باوەڕ دەکرێ باوه‌ڕێكی دینی یان مەزهەبی بێ یان سیاسی و…

زۆربەی دانیشتوانی رۆژهەڵاتی کوردستان پێرەوی مەزهەبی سوننەن کە وەکوو هاوڵاتی پله‌ دوو پێناسە دەکرێن، زۆر کات لە لایەن کاربەدەستانی کۆماری ئیسلامی و ئاخوندکانەوە هێرش کراوەتە سەر سوننە مەزهەبەکانی ئێران بە تایبەتی کورد و بە مەترسی بۆ سەر مەزهەبی شیعەی دەزانن، لە زیندانەکانی ئێران بەندێکی تایبەت هەیە بۆ زیندانیانی عەقیدەتی کە زۆربەی بەندکراوانی ئەو بەشە کورد و بەلووچ و عەرەب و هەروەها تورکەمەنەکانن کە سوننەمه‌زهه‌بن و تاوانەکەشیان باوەر بەو مەزهەبەیە کە بە زۆری تۆمەتی ئەندامەتی لە رێکخراوە ئیسلامیە تووندڕەوەکانیان دەخرێتە پاڵ. هەر ساڵە دەیان کەس لەسەرجیابیری و بیری جیاواز لە سێدارە دەدرێن.

ئایینی کۆنی یارسان کە به‌شێکی بەرچاوی کوردانی دانیشتووی کرماشان سه‌ر به‌م ئایینەن، زۆر کات لە لایەن رژیمەوە رووبەرووی هەرەشەی دەستگیر کردن و سجن و یاخود لە سێدارەدان بوونەتەوە.

باوەڕی سیاسی

دێموکراسی، ئەو سیستمەی كه‌ ئێران هیچ کات بەخۆیەوە نەیبینیوە و ڕژیمی کۆماری ئیسلامیش لەگەڵی نائاشنایە، خەڵکێکی زۆر لە پێناو وەدەست هێنانی گیانیان له‌سه‌ردانا و سەریان بە پەتی سێدارە کرا! کۆماری ئیسلامی هەر جۆرە بیروباوه‌ڕی سیاسی جیا لەو سیستمەی خۆی کە ناوی دەنێت كۆماریی و ئیسلامی رەت دەکاتەوە، هەر حیزبێک کە لە چوارچێوەی بەرژەوەندییەکانی ئینقلاب و یاسایی بنەڕەتی ئەو ولاتەدا نه‌بێ بێت مافی ئه‌وه‌ی نییە چالاکی هەبێت و لایەنگرانیشی رووبەرووی سزا دەبنەوە، بە پێی سەرچاوە نافەرمییەکان لە سەرەتای هاتنە سەرکاری کۆماری ئیسلامی تا ساڵی ٩٥ی هەتاوی زیاتر لە ٦٢ هەزار کەس بە تۆمەتی سیاسی و مەزهەبی لە سێدارە دراون.

(اصل بیست و هفتم: تشکیل اجتماعات و راه پیمایی ها، بدون حمل سلاح، به شرط آن که مخل به مبانی اسلام نباشد آزاد است)

لەو بەشەی یاسای کۆماری ئیسلامی ئێراندا باس لە خۆپێشاندانی جەماوەری و گردبوونەوەی ناڕەزایه‌تی خەڵک و مافی بێ ئەم لا و ئەملای خەڵکی ناڕازی و خۆپێشاندەر دەکات بەو شەرتەی هیچ جۆرە چەکێکی گەرم و سارد لە لایەن خۆپێشاندەرانەوە بەکار نەیەت و دژی بنەماکانی ئیسلام نەبێت، لە ٤٠ ساڵەی تەمەنی کۆماری ئیسلامی ئەوەی هەمیشە سەرکوت کراوە و رێگەی پێ نەدراوە گرد بوونەوەو و ناڕەزایەتی دەربرینی خەڵک و سازدانی خۆپێشاندان بووە بە مەبەستە جۆراوجۆرەکان، هەر کات خەڵک بۆ دەربرینی نارەزایەتی دێنە سەر شەقامەکان بە مەبه‌ستی خۆپێشاندانێکی هێمنانە نەک داواکارییەکانی خەڵکی ناڕازی لەبەر چاو ناگیرێ و وڵام نادرێتەوە، بەڵکوو بە هێنانی هێزە ئه‌منی و نیزامییەکان، رووبەڕووی تەقەی راستەوخۆی هێزە سەرکوتکەرەکان و دەستگیر کردنیش دەبنەوە یان ئەوەیکە بە مەبەستی ترساندنی خەڵک دەست دەدنە ڕەشبگیر کردنی خەڵک و سجن و ئەشکەنجە و وەرگرتنی بارمتەی قورس لە بەرامبەر ئازاد کردنیان و هەروەها تۆمەت بەخشینی بوونی پەیوەندەی بە وڵاتان و ئوپۆزسیۆنی دژی ئەو حکوومەتە و تەنانەت سزای سێدارە.

(اصل سی ام: دولت موظف است وسایل آموزش و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسائل تحصیلات عالی را تا سرحد خودکفایی کشور به طور رایگان گسترش دهد)

خوێندن و پێداویستییەکانی خوێندن

ئاماژەی ئەو بەشە لەسەر دابین کردنی پێداویستییەکانی قوتابیان لە پۆلی سەره‌تایی تا دواناوەندی بۆ هەموو دانیشتووانی ئێران و هەروەها بە بێ بەرانبەر.

بە پێچەوانەی ئەو ئەسڵە، تەنانەت لە قوتابخانە دەوڵەتییەکانیش قوتابییان پێویستە بە مەبەستی نێونووسین بۆ دەسپێکی وەرزی نوێی خوێندن بڕەپارەیەک بدەنە قوتابخانەکان، هەروەها کڕینی کتێب و کەلوپەلی خوێندن دەکەوێتە ئەستۆی قوتابیان کە ساڵ بە ساڵ ئەو نرخانە بە شێوەیەکی چه‌ندقات بەرز دەبنەوە و دەیان بنەماڵە کە لە رووی مادییەوە لاوازن ناچار دەبن مناڵەکان لە ناردن بۆ قوتابخانە بهێڵنەوە،

مناڵانی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستان زۆرترین قوربانییەکانی سیستەمی خوێندن لە ئێرانن، دەیان گوند بە هۆکاری نەبوونی پێداویستییە سەره‌تاییەکانی خوێندن وەک قوتابخانە، نەبوونی کتێب، مەترسی رێگاوبان، نەبوونی کەرەستەی هاتوچۆ لە خوێندن بێبەری دەبن، قوتابخانەکان لە رووی ئیستانداردەوە لەوپەڕی نزمیدان کە زۆرکات مەترسی گیانی خستۆتە سه‌ر قووتابیان. ئەمە لە کاتێکدایە کە لە یاسای ئەساسی کۆماری ئیسلامی ئێران جەخت لەسەر ئەوە دەکرێت خوێندن بێ بەرامبەر و لە رووی چۆنییەتی لە رادەی سەرەوە بێت کە بە پێچەوانەکەیەتی.

دریژەی هەیە